Nergens aan de Belgische kust voel je de belle époque zo sterk als in de Concessie, de groene villawijk waarmee De Haan rond 1900 uitgroeide tot een chique badplaats.
Het ontstaan: lees hoe de Concessie in 1889 uit vijftig hectare duinen werd geboren, met strenge regels die het groene karakter tot vandaag bewaren.
De villa's: ontdek de cottagevilla's met hun vakwerk, erkers en veranda's, zoals Villa Beau Site en Villa Béatrice.
Het hart van de wijk: het tramstation uit 1902 en het Koninklijk Plein vormen samen het visitekaartje van De Haan.
De Concessie begon als een gewaagd plan om in lege duinen een badplaats te bouwen, en dankzij de tram werd dat plan werkelijkheid.
De tram maakt het mogelijk: vanaf 8 augustus 1886 reed de stoomtram tussen Oostende en Blankenberge, waardoor de duinen bij Klemskerke voor het eerst bereikbaar werden.
Een nieuwe badplaats (1888): op 22 juli 1888 werden de badplaats en het eerste hotel officieel geopend, onder de Franse naam Le Coq-sur-Mer.
De concessie van 1889: bij Koninklijk Besluit van 29 juli 1889 gaf de Belgische Staat vijftig hectare duinen voor negentig jaar in erfpacht aan de architecten Eduard Colinet en Passenbronder. Het was het eerste grote erfpachtproject van België, en de wijk dankt er haar naam aan.
Strenge regels: slechts een zesde van de grond mocht bebouwd worden, met vrijstaande villa's in plaats van rijhuizen, zodat er tussen de huizen volop duin en bos bleef.
Het plan van Stübben (1910): de Duitse stedenbouwkundige Joseph Stübben, die ook voor koning Leopold II werkte, tekende in 1910 het uitbreidingsplan met slingerende lanen. Hoogbouw was uit den boze en zoveel mogelijk bos bleef staan als beschutting tegen de wind.
Badgasten uit het buitenland: vooral Engelse en Franse toeristen vonden de weg naar De Haan. Voor hen kwamen er een casino (1899), de Sint-Monicakerk (1902) en in 1903 de Koninklijke Golf Club Oostende in de duinen bij Vosseslag.
Villa's in cottagestijl
Wat de Concessie zo bijzonder maakt, zijn de vele vrijstaande villa's, waarvan de meeste tussen 1890 en de jaren dertig werden gebouwd.
De cottagestijl: de meeste villa's zijn gebouwd in een landelijke cottagestijl, met hoge zadeldaken, imitatievakwerk, erkers, houten luifels, veranda's en ramen met kleine roedeverdeling.
Villa Béatrice (1897): aan de Grotestraat staat een van de oudste vakantievilla's van De Haan, gebouwd in 1897 voor een Brusselse boekhandelaar. Ze is sinds 2003 beschermd als monument.
Villa Beau Site (1913): de lokale architect Neirynck bouwde deze villa aan de Stationsstraat 23 voor zichzelf, met een speels dakenlandschap, een loggia en uitspringende erkers.
De rij aan de Driftweg: de vakantiehuizen aan de Driftweg en de Stationsstraat, gebouwd tussen 1900 en de jaren dertig, sluiten het zicht op het tramstation af en zijn samen beschermd als dorpsgezicht.
De Rembrandtlaan: ook de villa's op de nummers 10 tot 19 van de Rembrandtlaan zijn beschermd. Veel lanen in de Concessie dragen de naam van een schilder of schrijver, zoals de Rubenslaan, de Rafaëllaan en de Shakespearelaan.
Beroemde bewoners: in villa Savoyarde aan de Shakespearelaan woonde in 1933 Albert Einstein, en in de tuin van Au Cœur Volant aan de Normandiëlaan werd hij gefotografeerd met James Ensor.
Het tramstation en het Koninklijk Plein
Midden in de Concessie liggen de plekken die iedereen kent van de ansichtkaarten van De Haan.
Het tramstation (1902): de Brusselse architect Georges Dhaeyer ontwierp het sierlijke stationsgebouwtje in Anglo-Normandische stijl. Het is het enige oude tramstation in België waar nog een gewone tram stopt, namelijk de Kusttram.
Op het nippertje gered: in 1977 dreigde het station gesloopt te worden. De gemeente kocht het, en sinds 1981 is het een beschermd monument.
Het Koninklijk Plein: vanaf het tramstation loopt de as van de wijk over het Koninklijk Plein naar de zeedijk. Op het plein staan de beschermde kiosken uit de tijd van het casino, dat er van 1899 tot 1929 stond.
Hotel Belle Vue: aan het plein ligt het hotel Belle Vue, waar de schilder James Ensor dagelijks zijn koffie dronk en waar Einstein in 1933 graag op het terras zat.
Het gemeentehuis: het voormalige Grand Hôtel, later Home Espérance, aan de Leopoldlaan 24 werd in 1979 door de gemeente gekocht, in 1985 gerestaureerd en is nu het gemeentehuis.
De Sint-Monicakerk: de paters Augustijnen bouwden tussen 1899 en 1902 de neogotische Sint-Monicakerk in de Monicastraat, die in 1934 werd uitgebreid.
Hoe de Concessie werd gered
Dat de Concessie er nog zo gaaf bij ligt, is te danken aan bewoners die zich verzetten tegen de bouwwoede van de jaren zeventig.
Een appartementsblok als wekker: toen op de zeedijk het modernistische appartementsgebouw Mayfair een villa verving, groeide de vrees dat de hele wijk zou verdwijnen.
Het actiecomité (1977): op 14 november 1977 richtten bewoners het Actiecomité voor het behoud van de Concessie op. Een petitie in 1979 werd door 1.500 mensen ondertekend.
Het einde van de concessie (1979): op 29 juli 1979 liep de erfpacht van negentig jaar af, en kwam de toekomst van de wijk in handen van de gemeente.
Beschermd dorpsgezicht (1981): op 24 juni 1981 werd het hart van de Concessie beschermd als dorpsgezicht. In 1995 werd de beschermde zone uitgebreid, en in 2003 volgden de Driftweg, Villa Beau Site en Villa Béatrice.
Steun voor eigenaars: sinds 2011 geldt een herwaarderingsplan, waardoor eigenaars subsidie krijgen voor het onderhoud van hun villa, net als bij een beschermd monument.
Een park voor iedereen: in 2000 kocht de gemeente het park La Potinière, dat sindsdien openbaar is.
Belle-époquewandeling door de Concessie
Zeven plekken die samen het verhaal van de belle époque in De Haan vertellen, allemaal op loopafstand van de tramhalte.
Tramstation De Haan aan Zee
Het beschermde stationsgebouwtje uit 1902 van Georges Dhaeyer, met zijn vakwerk en overhangende daken. Hier begint de as van de Concessie.
Koninklijk Plein
Het plein met de oude casinokiosken en hotel Belle Vue, waar James Ensor en Albert Einstein hun koffie dronken.
Gemeentehuis; Leopoldlaan 24
Het vroegere Grand Hôtel en Home Espérance, een van de grote hotels uit de beginjaren van de badplaats, nu het gemeentehuis van De Haan.
Villa Beau Site; Stationsstraat 23
De cottagevilla die architect Neirynck in 1913 voor zichzelf bouwde. Om de hoek liggen de beschermde vakantiehuizen van de Driftweg.
Villa Béatrice; Grotestraat 3
Een van de eerste vakantievilla's van De Haan, uit 1897, met dakkapellen, windborden en kleine ruitjes.
Sint-Monicakerk; Monicastraat
De neogotische kerk die de paters Augustijnen tussen 1899 en 1902 bouwden voor de groeiende badplaats.
Leopoldplein
Het eindpunt in het groen van de villawijk. Vanaf hier wandel je door de slingerende lanen naar de Shakespearelaan en de Normandiëlaan, of naar de zeedijk.
Over deze route
Een ontspannen wandeling door de mooiste villawijk van de kust, die je makkelijk combineert met een terrasje of een middag aan zee.
Afstand en duur: reken op ongeveer 2 tot 3 kilometer en een uur tot anderhalf uur, met tijd om rond te kijken.
Begin en einde: je start bij de tramhalte De Haan aan Zee, die je met de Kusttram bereikt vanuit elke badplaats aan de kust.
Respecteer de bewoners: bijna alle villa's zijn privéwoningen of vakantiehuizen. Bekijk ze vanaf de straat.
Neem de tijd: de lanen zijn autoluw en lommerrijk. Juist tussen de bezienswaardigheden door zie je de mooiste villa's.
Combineer met een terras: op en rond het Koninklijk Plein vind je sfeervolle terrassen; meer tips staan bij eten en drinken.
Wil je verder kijken
Rond de Concessie liggen nog meer plekken die het verhaal van de badplaats aanvullen.
Albert Einstein: volg de Einstein wandelroute langs villa Savoyarde, Au Cœur Volant en zijn standbeeld aan de Normandiëlaan.
Park La Potinière: het groene park La Potinière in de Concessie is een fijne plek om uit te rusten, met een speeltuin voor de kinderen.
Meer geschiedenis: van de polderdorpen tot de fusie van 1977 lees je alles op de pagina over de historie van De Haan.
Vuurtoren van Vosseslag: fiets door de duinen naar de vuurtoren van Vosseslag, vlak bij de golfbaan die koning Leopold II hier liet aanleggen.
