Toen Albert Einstein (1879 tot 1955) begin 1933 in Amerika lesgaf, veranderde Duitsland in korte tijd in een land waar hij niet meer veilig was.
Hitler aan de macht: terwijl Einstein in de Verenigde Staten was, kwamen de nazi's aan de macht. Zijn huis bij Berlijn werd doorzocht en zijn bezittingen werden in beslag genomen.
Aankomst in Antwerpen: eind maart 1933 kwam hij met het schip Belgenland van de Red Star Line aan in Antwerpen. Naar Duitsland ging hij niet meer terug.
Afscheid van Duitsland: kort na aankomst deed hij in Brussel afstand van zijn Duitse nationaliteit en nam hij ontslag bij de universiteit van Berlijn.
Eerst in Mortsel: de eerste dagen logeerde het gezin bij de Gentse professor Arthur De Groodt en zijn vrouw in het kasteel Cantecroy in Mortsel. Mevrouw De Groodt regelde daarna een villa aan zee.
Met de tram naar zee: Einstein reisde met de trein naar Oostende en vandaar met de Kusttram naar De Haan, dat toen nog vooral bij de Franse naam Le Coq-sur-Mer bekend stond.
Een half jaar in villa Savoyarde
Van april tot september 1933 woonde Einstein in villa Savoyarde aan de Shakespearelaan 3, midden in de villawijk de Concessie.
Met het hele huishouden: hij woonde er met zijn vrouw Elsa, zijn stiefdochter Margot en zijn secretaresse Helen Dukas. De familie De Groodt huurde zelf de villa La Maisonnette in dezelfde straat.
Bewaakt door de rijkswacht: de nazi's zagen hem als vijand van het regime en er gingen verhalen rond over een prijs op zijn hoofd. Vanaf 12 april 1933 kreeg de rijkswacht van De Haan de opdracht om discreet voor zijn veiligheid te zorgen.
Lastig te beschermen: twee agenten volgden hem overal, maar Einstein maakte soms om twee of drie uur 's nachts een wandeling over de zeedijk zonder iemand iets te zeggen.
Een gewone dag: 's ochtends liep hij over het strand of de dijk, en hij dronk graag koffie op het terras van Hotel Belle Vue bij de tramhalte.
Het huis nu: de villa staat er nog en is een privéwoning. Een informatiebord aan de straat vertelt over zijn verblijf.
Bezoekers, muziek en een ruzie met Ensor
Ook in ballingschap bleef Einstein een gevierd man, en de villa aan de Shakespearelaan trok veel bezoek.
Kunstenaars en schrijvers: hij ontving onder meer de schilders James Ensor, Félix Labisse en Alfons Blomme en de Britse schrijver Aldous Huxley.
Koningin Elisabeth: Einstein kende het Belgische koningspaar van de Solvay-congressen in Brussel. Met koningin Elisabeth deelde hij de liefde voor de viool, en ze speelden samen muziek. Ook zij kwam in De Haan op bezoek.
Het diner in Au Cœur Volant: op 2 augustus 1933 zat Einstein aan tafel met James Ensor in de villa Au Cœur Volant aan de Normandiëlaan. De twee kregen onenigheid over kleur en wiskunde, en Ensor vertrok voortijdig.
Optredens in Oostende: hij gaf een lezing voor de Rotary in Oostende, speelde viool tijdens een concert in het Kursaal en maakte een boottocht op zee met de Zinnia.
Vertrek in september: toen eind augustus 1933 in Tsjechoslowakije een gevluchte Duitse filosoof op last van de nazi's werd vermoord, voelde Einstein zich ook in België niet langer veilig. Op 8 september 1933 vertrok hij naar Engeland, en een maand later naar Amerika.
Nooit meer terug: Einstein ging aan de slag in Princeton en zette nooit meer voet in Europa. Hij overleed daar op 18 april 1955.
Het standbeeld en andere herinneringen
De Haan is trots op zijn beroemde gast, en dat zie je op verschillende plekken terug.
Einstein op een bankje: op 16 december 2006 werd in een parkje aan de Normandiëlaan een bronzen beeld van Johnny Werbrouck onthuld. Einstein zit er op een bank, zoals hij er in zijn zomer aan zee uitzag. Er is plek naast hem voor een foto.
Verbeelding boven kennis: bij het beeld staat zijn bekende uitspraak dat verbeelding belangrijker is dan kennis.
Op film: De Haan was decor voor verschillende documentaires en voor een Oost-Duitse speelfilm over Einstein uit 1988.
Als stripverhaal: in 2023 verscheen het stripalbum Le Coq-sur-Mer, 1933 van Rudi Miel en Baudouin Deville, dat zijn ballingschap als spannend verhaal vertelt.
Meer geschiedenis: over het ontstaan van de badplaats en de andere grote momenten lees je op de pagina over de historie van De Haan.
Einstein wandelroute door De Haan
Vijf plekken die rechtstreeks met zijn verblijf te maken hebben, allemaal op loopafstand van elkaar in de Concessie.
Tramhalte De Haan aan Zee
Hier stapte Einstein in het voorjaar van 1933 uit de Kusttram. Het sierlijke stationsgebouwtje uit de belle époque staat er nog altijd.
Hotel Belle Vue; Koninklijk Plein
Op het terras van dit hotel dronk Einstein graag zijn koffie. Ook James Ensor kwam hier geregeld voor koffie met een rozijnenbroodje.
Villa Savoyarde; Shakespearelaan 3
Het huis waar Einstein van april tot september 1933 woonde met Elsa, Margot en Helen Dukas. Het informatiebord aan de straat toont een foto van Einstein voor een van de ramen.
Au Cœur Volant; Normandiëlaan 25
De villa waar Einstein en James Ensor op 2 augustus 1933 samen dineerden en het oneens werden over kleur en wiskunde.
Standbeeld Albert Einstein; Normandiëlaan
Het eindpunt van de route: Einstein in brons op een bankje, een paar passen van Au Cœur Volant. Neem even plaats naast hem.
Over deze route
Een korte wandeling door de mooiste villawijk van de Belgische kust, prima te combineren met een dagje strand.
Afstand en duur: ongeveer 1 kilometer, te lopen in een kwartier zonder stops. Met tijd voor de informatieborden en een koffie onderweg ben je een uur bezig.
Begin en einde: je start bij de tramhalte De Haan aan Zee, die je makkelijk bereikt met de Kusttram, en eindigt bij het standbeeld aan de Normandiëlaan.
Kijk omhoog: de Concessie werd aan het einde van de 19e eeuw aangelegd met slingerende lanen, vrijstaande villa's en veel groen. Bijna alle villa's die Einstein zag, staan er nog.
Respecteer de bewoners: villa Savoyarde en Au Cœur Volant zijn privéwoningen. Bekijk ze vanaf de straat.
Doe het zoals Einstein: sluit af met een wandeling over de zeedijk en het strand, net als hij elke ochtend deed.
Wil je verder kijken
Wie na de route nog zin heeft in meer, vindt in en rond De Haan genoeg om het verhaal aan te vullen.
Uitzicht over de kust: beklim de vuurtoren van Vosseslag voor een blik over de duinen en zee die Einstein elke dag zag.
Ensor in Oostende: in Oostende, met de Kusttram snel bereikbaar, kun je het huis van James Ensor bezoeken, de schilder met wie Einstein in De Haan aan tafel zat.
